{"id":3316,"date":"2021-12-06T21:28:39","date_gmt":"2021-12-06T21:28:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/?p=2351"},"modified":"2021-12-06T21:28:39","modified_gmt":"2021-12-06T21:28:39","slug":"lulzim-tafa-njeriu-qe-ben-te-flasin-guret-nga-akad-prof-dr-hab-dmytro-tchystiak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/lulzim-tafa-njeriu-qe-ben-te-flasin-guret-nga-akad-prof-dr-hab-dmytro-tchystiak\/","title":{"rendered":"'LULZIM TAFA, NJERIU Q\u00cb B\u00cbN T\u00cb FLASIN GUR\u00cbT' nga Akad. Prof. Dr. Hab. Dmytro Tchystiak"},"content":{"rendered":"

LULZIM TAFA, NJERIU Q\u00cb B\u00cbN T\u00cb FLASIN GUR\u00cbT<\/strong><\/p>\n

Akad. Prof. Dr. Hab. Dmytro Tchystiak
\n<\/em><\/strong>P\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr Let\u00ebrsin\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb AshALE
\nProfor n\u00eb Universitetin Nacional Taras Chevtchenko n\u00eb Kiev
\nN\u00ebnkryetari i Unionit Komb\u00ebtar t\u00eb Shkrimtar\u00ebve t\u00eb Ukrain\u00ebs (seksioni i Kievit)<\/em><\/p>\n

Akti poetik q\u00eb n\u00eb agim t\u00eb koh\u00ebrave mbetet nj\u00eb nga misteret m\u00eb t\u00eb ruajtura kujdessh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb nga misteret thelb\u00ebsore sepse lidhet me krijimin, me mund\u00ebsit\u00eb krijuese t\u00eb gjuh\u00ebs, me evokimin e t\u00eb shenjt\u00ebs dhe sugjestionimin q\u00eb shpesh l\u00eb gjurm\u00eb godit\u00ebse te lexuesit. Kujtojm\u00eb imazhet e mitologjis\u00eb greke: poeti q\u00eb l\u00ebviz gur\u00ebt, q\u00eb di t\u00eb magjeps\u00eb er\u00ebrat n\u00eb det, q\u00eb sh\u00ebron t\u00eb vuajturit, q\u00eb u kthen gj\u00ebrave rrethin e tij, freskin\u00eb e epok\u00ebs s\u00eb art\u00eb t\u00eb k\u00ebnduar nga Hesiod-i, ishujt e t\u00eb bekuarve ku prehen heronjt\u00eb e shekujve t\u00eb kaluar ose shpirti i Bot\u00ebs i dashur p\u00ebr Platonin, qart\u00ebsia e t\u00eb cilit b\u00ebn q\u00eb hijet t\u00eb p\u00ebrhapen n\u00eb muret e shpell\u00ebs t\u00eb mbytura n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn e bot\u00ebs s\u00eb dukshme dhe t\u00eb shpirtit t\u00eb verbuar nga materialiteti.<\/p>\n

Imazhet e cituara m\u00eb sip\u00ebr marrin nj\u00eb vler\u00eb mitike ose mitopoetike, vendosen n\u00eb kategorin\u00eb e “p\u00ebrrallave”, “rr\u00ebfimeve”, kjo fantazi e zb\u00ebrthyer nga Vladimir Propp ose Algirdas Julien Greimas n\u00eb k\u00ebrkimin strukturalist q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb epok\u00eb. Megjithat\u00eb, ka k\u00ebrkime nga i nj\u00ebjti Propp q\u00eb trajton semantik\u00ebn q\u00eb duket pas strukturave dhe q\u00eb tregon bindsh\u00ebm se strukturimi i imazheve jo vet\u00ebm q\u00eb ruan semantizmin e nj\u00eb periudhe specifike (t\u00eb cil\u00ebn mund ta quajm\u00eb sot p\u00ebr munges\u00eb t\u00eb\u00a0 nj\u00eb termi m\u00eb t\u00eb mir\u00eb). “Folklorike”) por edhe nj\u00eb potencial sugjestionues p\u00ebr t\u00eb krijuar shoq\u00ebri me k\u00ebt\u00eb substrat mitopetik n\u00eb bot\u00ebn e sotme, p\u00ebr t\u00eb ndikuar te lexuesit me k\u00ebto gjurm\u00eb t\u00eb n\u00ebnkuptuara, p\u00ebr t’i frym\u00ebzuar ata me potencialin e tyre krijues.<\/p>\n

K\u00ebshtu, nj\u00eb poet bashk\u00ebkohor ruan gjurm\u00ebt e nj\u00eb semiosfere t\u00eb t\u00ebr\u00eb gjurm\u00ebsh kulturore, letrare, muzikore, pikturale, kinematografike (p\u00ebr t\u00eb folur vet\u00ebm p\u00ebr ligj\u00ebrimin \u201cartistik\u201d, nj\u00eb grup nd\u00ebrtekstesh dhe kodesh t\u00eb shumta q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb substrat p\u00ebr imazhin. Bot\u00ebn, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb lidh perspektivat me jet\u00ebn e tij shoq\u00ebrore, private, imagjinare dhe t\u00eb paqart\u00eb. Nd\u00ebrmjet\u00ebs mes kulturave, mes epokave dhe hap\u00ebsirave, mes fizik\u00ebs dhe metafizikes, ai nd\u00ebrtoi godin\u00ebn e tij krijuese duke marr\u00eb parasysh jet\u00ebn letrare t\u00eb koh\u00ebs, prirjet dhe stilet, rrymat dhe grupet letrare, duke fark\u00ebtuar identitetin e tij artistik, stilin individual, personal duke prekur afreskun monumental t\u00eb Poezis\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n

Poezia shqipe mbetet pothuajse tok\u00eb e panjohur p\u00ebr lexuesin ukrainas. V\u00ebzhgim i trishtuar pasi kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb poetike shum\u00eb e fuqishme q\u00eb prej koh\u00ebsh ka fituar vler\u00ebsimin e saj. Ashtu si n\u00eb Ukrain\u00eb, folklori shqiptar tregon nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb t\u00eb shprehjes artistike, zhvillon nj\u00eb sistem t\u00eb gjer\u00eb simbolik ku besimet popullore dhe fetare p\u00ebrzihen me tradit\u00ebn epike ballkanike duke ruajtur qart\u00ebsin\u00eb e saj komb\u00ebtare. Un\u00eb do t\u00eb citoj vet\u00ebm disa shembuj. Vepra mesjetare e Marin Barletit, e shkruar n\u00eb latinisht, kushtuar heroit komb\u00ebtar Sk\u00ebnderbeut, u p\u00ebrhap jo vet\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Evrop\u00ebn, por edhe n\u00eb Dukatin e Madh t\u00eb Lituanis\u00eb, pjes\u00eb e s\u00eb cil\u00ebs n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte territori ukrainas dhe n\u00eb shekullin e nj\u00ebzet\u00eb regjisori shqiptar fitoi \u00e7mimin n\u00eb Festivalin e Filmit n\u00eb Kan\u00eb. Let\u00ebrsia kishtare u zhvillua fuqish\u00ebm gjat\u00eb Rilindjes n\u00eb Shqip\u00ebri, solli personalitete me dije t\u00eb lart\u00eb evropiane si Gjon Buzuku apo Vikar i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Serbis\u00eb, komentatori i teksteve t\u00eb shenjta Pjet\u00ebr Budi, leksikograf\u00eb dhe etnolog\u00eb t\u00eb shquar si Frang Bardhi etj.<\/p>\n

Pik\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, figura emblematike e Pjet\u00ebr Bogdanit, i cili pas studimeve n\u00eb Kongregacionin p\u00ebr Ungjill\u00ebzimin e Popujve n\u00eb Rom\u00eb, ku ishte doktor i filozofis\u00eb dhe teologjis\u00eb, u b\u00eb peshkop i Shkodr\u00ebs, pastaj kryepeshkop i Shkupit. Angazhimi i tij patriotik kund\u00ebr pushtetit osman e b\u00ebri at\u00eb t\u00eb m\u00ebrgohej me forc\u00eb n\u00eb Dubrovnik, Venedik dhe Padova. N\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet ai themeloi nj\u00eb shtypshkronj\u00eb, Tipografia del Seminario, me shkronja hebraike, arabe dhe armene. Talenti letrar i Bogdanit si dhe erudicioni i tij madh\u00ebshtor na flet p\u00ebrmes traktatit t\u00eb tij t\u00eb gjer\u00eb teologjik Cuneus Prophetarum (Koha e Profet\u00ebve), botuar n\u00eb shqip dhe italisht me mb\u00ebshtetjen e kardinalit Gregorio Barbarigo, nj\u00eb panoram\u00eb e gjer\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb profet\u00ebve t\u00eb shek. Dhiata e Vjet\u00ebr dhe jeta e Jezu Krishtit shoq\u00ebruar me komente novatore q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb njohurit\u00eb e thella t\u00eb autorit n\u00eb astronomi, kozmogoni, pedagogji dhe fusha t\u00eb tjera. Por \u00ebsht\u00eb edhe angazhimi patriotik i Pjet\u00ebr Bogdanit q\u00eb e mbuloi me lavdi: me kthimin e tij n\u00eb Ballkan, ky njeri i kish\u00ebs rekrutoi m\u00eb shum\u00eb se 6000 ushtar\u00eb shqiptar\u00eb p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur austriak\u00ebt n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr osman\u00ebve dhe vdiq n\u00eb Prishtin\u00eb i shkat\u00ebrruar nga murtaja. Prandaj do t\u00eb ishte logjike q\u00eb Shoqata Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e Shkrimtar\u00ebve n\u00eb Bruksel n\u00ebn kryesimin e mikut t\u00eb madh t\u00eb Ukrain\u00ebs, Akademik Jeton Kelmendi t\u00eb mbaj\u00eb emrin e paraardh\u00ebsit t\u00eb tij t\u00eb madh shqiptar kosovar.<\/p>\n

Nga ana tjet\u00ebr, jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb zhvillimit t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe n\u00ebn ndikimin turk n\u00eb shekullin e 18-t\u00eb, e cila ofron interpretime origjinale t\u00eb temave orientale, n\u00eb ve\u00e7anti lirik\u00ebs fetare sufi apo sunite, shtrirja panteiste e poezis\u00eb jan\u00eb realizuar n\u00eb vepr\u00ebn letrare t\u00eb l\u00ebvizjes s\u00eb Bejtexhinjeve, ve\u00e7mas n\u00eb vepr\u00ebn e Nezim Frakull\u00ebs, autor i nj\u00eb fjalori t\u00eb vjersh\u00ebruar shqip-turqisht dhe i nj\u00eb poetike shum\u00eb t\u00eb pasur, duke nd\u00ebrthurur panegjirik\u00ebn, didaktik\u00ebn dhe epik\u00ebn me lirik\u00ebn ther\u00ebse dhe misticizmin fetar. Hasan Zyko Kamberi, mjesht\u00ebr dervish i urdhrit bektashi, zhvillon temat epike, duke d\u00ebshmuar ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebrvoj\u00ebn e tij n\u00eb Betej\u00ebn e Smederev\u00ebs n\u00eb 1789, dhe ofron nj\u00eb panoram\u00eb realiste t\u00eb jet\u00ebs shoq\u00ebrore dhe kulturore shqiptare t\u00eb k\u00ebsaj kohe. Nga ana tjet\u00ebr, kultura greke e Voskopoj\u00ebs favorizoi zhvillimin e estetik\u00ebs iluministe n\u00eb Shqip\u00ebri. Theodore Kavalliotis, autor i nj\u00eb fjalori aramaisht-greqisht-shqip, la nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme filozofiko-fetare q\u00eb i referohej jo vet\u00ebm Platonit, por edhe Dekartit dhe Malebranshit.<\/p>\n

K\u00ebto pak pika kryesore nga historia e gjat\u00eb e kultur\u00ebs letrare shqiptare tregojn\u00eb se \u00e7far\u00eb pasurie t\u00eb jasht\u00ebzakonshme rrezaton n\u00eb poezin\u00eb e saj nd\u00ebr shekuj edhe para Rilindjes s\u00eb famshme Komb\u00ebtare n\u00eb shekullin XIX, e cila i dha kultur\u00ebs evropiane emrat e famsh\u00ebm t\u00eb Jeronim De Rad\u00ebs, nga Zef Jubani dhe ve\u00e7an\u00ebrisht Naim Frash\u00ebrit. . Jeronim De Rada rikthen tradit\u00ebn epike t\u00eb folklorit mesjetar duke e pasuruar at\u00eb me nj\u00eb shprehje romantike komplekse t\u00eb frym\u00ebzuar nga tradita gjermane e cila mbronte rinovimin e krijimtaris\u00eb nga fondi mitiko-simbolik. Naim Frash\u00ebri, poliglot dhe reformator i gjuh\u00ebs letrare shqipe, figur\u00eb thelb\u00ebsore e poezis\u00eb evropiane por edhe lindore, diti t\u00eb ngrihet me poezin\u00eb e tij p\u00ebrtej romantizmit komb\u00ebtar (ringjallja e t\u00eb cilit ishte nj\u00eb shenj\u00eb vendimtare p\u00ebr formimin e identitetit shqiptar) nga panteizmi dhe aspirata filozofiko-estetike. Duke bashkuar frym\u00ebzimin mistik me lirizmin m\u00eb t\u00eb rafinuar, poeti rizbulon dikotomin\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb humbur dhe t\u00eb rizbuluar nga forca pothuajse prustiane e kujtes\u00ebs njer\u00ebzore, e lidhur me paraqitjen e hyjnores n\u00eb egon duke u b\u00ebr\u00eb Vetja e dashur p\u00ebr Fishte-n, nd\u00ebrsa l\u00eb afresket monumentale t\u00eb tij. vendlindja e humbur n\u00eb bot\u00ebn fizike, por e p\u00ebrjet\u00ebsuar nga gjeniu krijues.<\/p>\n

Shekulli i nj\u00ebzet\u00eb, periudha e rip\u00ebrt\u00ebritjes s\u00eb shtetit shqiptar, duke sjell\u00eb sprova social-politike e kulturore, lindi nj\u00eb plejad\u00eb e t\u00ebr\u00eb poet\u00ebsh t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. P\u00ebr shkak \u00a0t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs, \u200b\u200bdo t\u00eb p\u00ebrmend disa. \u00c7ajupi (1866\u20131940), Mistrali shqiptar, njoh\u00ebs i madh i kulturave fr\u00ebngjishtfol\u00ebse, p\u00ebrkthyes i La Fontaine<\/em>, shkrimtar vendas q\u00eb p\u00ebrshkruan jet\u00ebn e bashkatdhetar\u00ebve t\u00eb tij me dramaticiz\u00ebm dhe vrull komik. Gjergj Fishta (1871\u20131940), murg fran\u00e7eskan, njeri me kultur\u00eb t\u00eb pamas\u00eb, mahnit me afreskun e tij epik monumental Lahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb (1937) ku b\u00ebmat legjendare dhe figurat historike p\u00ebrzihen me figur\u00ebn e shqiptar\u00ebve t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm t\u00eb Kalvarit q\u00eb bashkojn\u00eb tema biblike dhe folklorike, t\u00eb cilat her\u00eb marrin nj\u00eb ton satirik, her\u00eb flak\u00ebrojn\u00eb nga nj\u00eb angazhim shoq\u00ebror, her\u00eb kthehen n\u00eb meditime filozofiko-fetare. Millosh Gjergj Nikolla, Migjeni (1913\u20131938), mjeshtri kryesor i shkrimtar\u00ebve realist\u00eb, zgjeron rrethin e l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb trajtuara, duke e vendosur lexuesin n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb dukurive shoq\u00ebrore q\u00eb tronditin bashk\u00ebkoh\u00ebsit e tij. Fan Stilian Noli (1882\u20131965), poet i alternuar, njeri i teatrit, historian i arteve dhe letersis\u00eb, publicist, teoricien dhe estetist i let\u00ebrsis\u00eb, \u00a0p\u00ebrkthyes i shquar letrar, dinte t\u00eb krijonte nj\u00eb univers letrar kompleks sinestetik n\u00eb t\u00eb cilin kulturat e huaja frym\u00ebzojn\u00eb shqipen, lexuesit, Sentimentalizmin dhe neoklasicizmin, impresionizmi dhe simbolizmi, realizmi kritik dhe folklorizmi mitopoetik jan\u00eb shartuar mbi eksperimentimin modernist t\u00eb shkrimtar\u00ebve t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb, duke krijuar nj\u00eb ansamb\u00ebl t\u00eb pasur spektakolar.<\/p>\n

Jeta letrare n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb socialiste t\u00eb kujton vitet tragjike t\u00eb Ukrain\u00ebs Sovjetike. Represionet dhe ekzekutimet e intelektual\u00ebve q\u00eb guxuan t\u00eb kritikonin regjimin n\u00eb vend ose t\u00eb zgjeronin k\u00ebmish\u00ebn e \u201crealizmit socialist\u201d, censur\u00ebs dhe heshtjes prej vitesh p\u00ebr autor\u00ebt e talentuar, t\u00eb gjitha k\u00ebto mbeten t\u00eb njohura p\u00ebr vendin ton\u00eb q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb pres\u00eb v\u00ebrshimi i viteve 1960 p\u00ebr t\u00eb par\u00eb t\u00eb rrezaton kultura e brezit t\u00eb ri t\u00eb shkrimtar\u00ebve neo-modernist, vet\u00eb t\u00eb ndrydhur n\u00eb shtys\u00ebn e tyre krijuese nga represioni i viteve 70 dhe 80. Poet\u00eb si Ismail Kadare (i njohur n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn p\u00ebr proz\u00ebn e tij), Fatos Arapi, Ali Podrimja apo Xhevahir Spahiu, nd\u00ebrsa iu n\u00ebnshtruan presioneve nga pushteti, duke par\u00eb librat e tyre t\u00eb ndaluar apo t\u00eb censuruar, ia dol\u00ebn t\u00eb krijonin nj\u00eb univers poetik origjinal, i cili ende mbetet burim frym\u00ebzimi p\u00ebr brezat e m\u00ebvonsh\u00ebm.<\/p>\n

Jam i lumtur t\u00eb prezantoj para lexuesve ukrainas nj\u00eb nga figurat interesante t\u00eb poezis\u00eb bashk\u00ebkohore shqiptare kosovare, profesorin Lulzim Tafa, i cili \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb koleg aktiv n\u00eb Akademin\u00eb Evropiane t\u00eb Shkencave, Arteve dhe Letrave n\u00eb Paris dhe n\u00eb Akademin\u00eb Evropiane t\u00eb Shkencave dhe Arteve n\u00eb Salzburgu. I lindur n\u00eb Lipjan af\u00ebr kryeqytetit t\u00eb Kosov\u00ebs, ai vazhdoi studimet pasuniversitare n\u00eb Fakultetin Juridik t\u00eb Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, pasuar nga studimet e suksesshme t\u00eb doktoratur\u00ebs n\u00eb drejt\u00ebsi n\u00eb Universitetin e Sarajev\u00ebs. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, ai ka marr\u00eb postin e profesorit t\u00eb Universitetit n\u00eb Kosov\u00eb dhe jasht\u00eb vendit duke iu p\u00ebrkushtuar aktiviteteve p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe t\u00eb kafsh\u00ebve dhe duke vazhduar karrier\u00ebn e tij shkencore dhe universitare n\u00eb disa institucione akademike dhe arsimore, n\u00eb revista shkencore si dhe n\u00eb pun\u00eb n\u00eb terren, n\u00eb kriminologji dhe aspekte t\u00eb tjera t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs shoq\u00ebrore. Duke z\u00ebn\u00eb postin e Rektorit t\u00eb Universitetit AAB, nj\u00eb prej universiteteve private m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme jo vet\u00ebm n\u00eb Kosov\u00eb, por edhe n\u00eb vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor, nj\u00eb qend\u00ebr arsimore, natyrisht, por edhe nj\u00eb terren pjellor p\u00ebr artin dhe kultur\u00ebn, me themelin e \u00e7mimeve. n\u00eb disa fusha, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb fush\u00ebn e letersis\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkujtuar poetin e madh Ali Podrimja p\u00ebr t\u00eb promovuar let\u00ebrsin\u00eb shqipe.<\/p>\n

N\u00ebse profesioni i drej\u00ebsis\u00eb dhe angazhimi shoq\u00ebror jan\u00eb t\u00eb pandash\u00ebm nga jeta e profesor Lulzim Taf\u00ebs, nj\u00eb vend po aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm e z\u00eb edhe vepra e tij si poet. Shkrimet e tij t\u00eb para ia doli t\u2019i botoj n\u00eb revista letrare gjat\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tij shkollore, nd\u00ebrsa koleksioni i tij i par\u00eb u paraqit gjat\u00eb studimeve universitare. Lufta e vitit 1999 shkat\u00ebrroi vendlindjen e tij, bibliotek\u00ebn e tij familjare dhe dor\u00ebshkrimet e tij u zhduk\u00ebn nga zjarret. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, karriera shkencore dhe akademike e Lulzim Taf\u00ebs ka ecur paralelisht me krijimtarin\u00eb letrare q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb atij \u00e7mime t\u00eb shumta komb\u00ebtare dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, librat e tij jan\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb disa vende, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb anglisht, fr\u00ebngjisht, gjermanisht, serbisht, kroatisht, malazez. , boshnjake, rumune, turqisht, arabisht dhe greqisht. P\u00ebr kontributin e tij t\u00eb shquar n\u00eb fush\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar me Medaljen e Meritave t\u00eb Presidentit t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb vitin 2018, nj\u00eb nga \u00e7mimet m\u00eb t\u00eb larta p\u00ebr veprimtari artistike n\u00eb vend.<\/p>\n

Poezia e Lulzim Taf\u00ebs i p\u00ebrket krijimit t\u00eb brezave bashk\u00ebkohor\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare kosovare. Problemet e shtruara atje nuk do t’i l\u00ebn\u00eb lexuesit ukrainas indiferent\u00eb: trash\u00ebgimia shqet\u00ebsuese e luft\u00ebs, kriza e vlerave n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuar nga pandemia dhe pandemia antishpirt\u00ebrore, mundimet e shpirtit t\u00eb torturuar nga idealet dhe kriza materialiste p\u00ebrreth , k\u00ebrc\u00ebnimet e kataklizmave ekologjike jan\u00eb tema te k\u00ebsaj poezie, e fort\u00eb n\u00eb angazhimin e saj shoq\u00ebror e komb\u00ebtar. Megjithat\u00eb, do t\u00eb ishte reduktuese t\u00eb kufizohej kjo poezi metamoderniste n\u00eb nj\u00eb grup temash, sado e gjer\u00eb t\u00eb ishte. Lulzim Tafa, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb figur\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb tij, shkon shum\u00eb p\u00ebrtej korniz\u00ebs s\u00eb nj\u00eb poezie narrative, shpeshher\u00eb t\u00eb fiksuar n\u00eb \u00e7astet, e p\u00ebr rrjedhoj\u00eb e shk\u00ebputur nga rr\u00ebnj\u00ebt e saj tradicionale, mitopoetike. As nuk kufizohet n\u00eb nj\u00eb konceptualizim t\u00eb tepruar t\u00eb dashur p\u00ebr adhuruesit e loj\u00ebrave postmoderne, mendohet pas imazheve verbuese t\u00eb autorit nj\u00eb etik\u00eb t\u00eb pagabueshme.<\/p>\n

Lulzim Tafa b\u00ebn rrug\u00ebn e tij p\u00ebrmes poezis\u00eb s\u00eb pasur evropiane t\u00eb nj\u00eb tradite ende pak t\u00eb njohur dhe p\u00ebr rrjedhoj\u00eb ekzotike dhe frym\u00ebzuese. Imazhet dramatike t\u00eb nj\u00eb trupi n\u00eb rrezik, t\u00eb s\u00ebmur\u00eb p\u00ebrball\u00eb tradhtive t\u00eb koh\u00ebs dhe hap\u00ebsir\u00ebs rifitojn\u00eb nj\u00eb mjesht\u00ebri thelb\u00ebsore t\u00eb habitshme n\u00eb kontakt me arketipet e mish\u00ebruara n\u00eb forcat natyrore. Kjo dram\u00eb tragjike duron nj\u00eb jet\u00eb materiale t\u00eb d\u00ebnuar me zhdukje, n\u00eb nj\u00eb entropi gjithnj\u00eb e m\u00eb agresive q\u00eb merr n\u00eb dor\u00eb detajet e jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme me nj\u00eb rit\u00ebm gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshpejtuar. Tani gjejm\u00eb n\u00eb poezi forca jetike t\u00eb varrosura n\u00eb thesarin e fshehur t\u00eb unit lirik t\u00eb poetit: fuqin\u00eb enigmatike t\u00eb dashuris\u00eb rigjeneruese q\u00eb metamorfozon t\u00eb dashurin n\u00eb imazhin popullor t\u00eb Sh\u00ebn Gjergjit dhe objektin e tij t\u00eb zjarrt\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm ndaj nj\u00eb vajze. e cila \u00ebsht\u00eb e ngjashme me lot\u00ebt, n\u00eb uj\u00ebrat bardh e zi t\u00eb Drinit t\u00eb madh, k\u00ebtij lumi q\u00eb rrjedh mes bot\u00ebve dhe q\u00eb fshin kufijt\u00eb e koh\u00ebs dhe hap\u00ebsir\u00ebs.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, k\u00ebto dalje jasht\u00eb koh\u00ebs, k\u00ebto tejkalime t\u00eb dashura p\u00ebr praktikat shpirt\u00ebrore \u00a0mistike dhe poetike kusht\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tjet\u00ebr funksionimi t\u00eb egos duke u b\u00ebr\u00eb Vetja e dashur p\u00ebr romantik\u00ebt e Jen\u00ebs. P\u00ebrvoja traumatike e luft\u00ebs mish\u00ebron gjithashtu nj\u00eb sistem vlerash q\u00eb duken n\u00eb hije nga jeta e p\u00ebrditshme. Koncepti i propagand\u00ebs i realizuar n\u00eb idet\u00eb e marra, ret\u00eb kompjuterike q\u00eb mbulojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetat tradicionale, q\u00eb prodhojn\u00eb pseudo-skenarist\u00ebt e tyre, piroman\u00ebt e tyre, protestat e tyre t\u00eb tallura, sistemi i tyre i simularave q\u00eb zbrazin njeriun nga prejardhja e tij shpirt\u00ebrore, kjo maskarad\u00eb sa e d\u00ebmshme, inkurajon autor t\u00eb pikturoj\u00eb jet\u00ebn me tipare satirike pas s\u00eb cil\u00ebs gjejm\u00eb nj\u00eb shpirt t\u00eb plagosur dhe t\u00eb eg\u00ebr. Imazhet e ujkut t\u00eb vetmuar, t\u00eb lisit t\u00eb lasht\u00eb, t\u00eb heronjve t\u00eb nj\u00eb kohe tjet\u00ebr duken avatar\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj aspirate t\u00eb vetvetes t\u00eb shk\u00ebputur nga foleja e tradit\u00ebs n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb n\u00eb kufijt\u00eb e teatrit apokaliptik.<\/p>\n

Poezia stoike e Lulzim Taf\u00ebs na jep nj\u00eb shembull t\u00eb rrug\u00ebs q\u00eb duhet ndjekur n\u00eb mundimet e fatit ton\u00eb, q\u00eb kujton t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e lasht\u00eb t\u00eb Trupit Hermetik p\u00ebr analogjin\u00eb midis qiellores dhe tok\u00ebsores. Pas perdeve t\u00eb iluzionit, nj\u00eb stisje gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshtatshme, gjejm\u00eb nj\u00eb vetvete q\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshihet n\u00eb rrjedh\u00ebn e jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme, ruan distanc\u00ebn e nevojshme p\u00ebr t\u00eb mos u tretur n\u00eb dallg\u00ebt e saj k\u00ebnetore. Nj\u00eb vetvete q\u00eb kujton fuqit\u00eb e fshehura n\u00eb tradit\u00ebn e kultur\u00ebs s\u00eb saj mij\u00ebravje\u00e7are, t\u00eb v\u00ebrtetat q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb forc\u00ebn e saj shpirt\u00ebrore. Nj\u00eb vetvete q\u00eb sarkazma kap\u00ebrcen rrjedhat e s\u00eb tashmes p\u00ebr t’i b\u00ebr\u00eb ato m\u00eb t\u00eb dukshme dhe t\u00eb qeshura dhe p\u00ebr t’i kujtuar lexuesit t\u00eb kujtoj\u00eb thelbin e tij origjinal, thelbin e paraardh\u00ebsve t\u00eb tij t\u00eb lavdish\u00ebm p\u00ebr t\u00eb mos u tretur n\u00eb imazhe boshe (dhe ndonj\u00ebher\u00eb demonike) ku ju humbni identitetin tuaj p\u00ebrgjithmon\u00eb. Mbajtja e qiejve n\u00eb thelbin e tij – ja nj\u00eb formul\u00eb e bukur q\u00eb mbyll k\u00ebt\u00eb koleksion frym\u00ebzues dhe q\u00eb inkurajon nj\u00eb rilexim t\u00eb kujdessh\u00ebm t\u00eb jet\u00ebs son\u00eb…<\/p>\n

P\u00ebrktheu nga Fr\u00ebngjishtja; Jeton Kelmendi<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

LULZIM TAFA, NJERIU Q\u00cb B\u00cbN T\u00cb FLASIN GUR\u00cbT Akad. Prof. Dr. Hab. Dmytro Tchystiak P\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr Let\u00ebrsin\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb AshALE Profor n\u00eb Universitetin Nacional Taras Chevtchenko n\u00eb Kiev N\u00ebnkryetari i Unionit Komb\u00ebtar t\u00eb Shkrimtar\u00ebve t\u00eb Ukrain\u00ebs (seksioni i Kievit) Akti poetik q\u00eb n\u00eb agim t\u00eb koh\u00ebrave mbetet nj\u00eb nga misteret m\u00eb t\u00eb ruajtura kujdessh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1485,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[166],"tags":[],"book_author":[],"book_publisher":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3316"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3316"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3316\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3316"},{"taxonomy":"book_author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/book_author?post=3316"},{"taxonomy":"book_publisher","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iwabogdani.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/book_publisher?post=3316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}