KUR FJALA MAT KOHËN

Nga Prof. Jeton Kelmendi PhD

Ky libër nuk vjen si një dorëshkrim që kërkon të bindë, por si një hapësirë që fton të banohet. Poezitë e tij nuk janë ndërtuar për të shpjeguar botën, por për ta vënë atë në provë, për ta kaluar nëpër sitën e përvojës, kujtesës dhe vetëdijes. Që në titullin e përmbledhjes, “Ka edde kohë”, autori shpall një qëndrim poetik dhe filozofik: koha nuk është vetëm matje mekanike, por gjendje shpirtërore, marrëdhënie me tjetrin dhe me vetveten, tension midis asaj që ka ndodhur dhe asaj që ende mund të ndodhë  Në këto poezi, lexuesi nuk përballet me një linearitet rrëfimor klasik. Përkundrazi, përballet me fragmente drite dhe errësire, me ndërprerje të qëllimshme, me kthesa të papritura mendimi. Autori lëviz lirshëm nga intimja në universale, nga dashuria personale te reflektimi shoqëror, nga trupi te metafizika. Poezia këtu është një instrument matës i brendshëm: ajo mat dhimbjen, mungesën, shpresën, por edhe ironinë e ekzistencës moderne, ku njeriu shpesh gjendet i rrethuar nga zhurma, por i vetmuar në thelb.

Një nga tiparet më dalluese të kësaj përmbledhjeje është gjuha e saj e kursyer, por e ngarkuar me domethënie. Vargjet nuk kërkojnë zbukurim të tepërt, por ato synojnë saktësinë emocionale. Çdo imazh është i vendosur me kujdes, si një gur në një mozaik që formësohet gradualisht. Deti, shiu, vjeshta, drita, trupi, hiri, heshtja – këto motive kthehen vazhdimisht, jo si përsëritje, por si variacione mbi të njëjtën temë: përkohësinë e njeriut dhe përpjekjen e tij për kuptim. Dashuria, në këtë libër, nuk është idealizim romantik pa plasaritje. Ajo shfaqet si përvojë e bukur dhe e dhimbshme njëkohësisht, si iluzion dhe si nevojë, si shpëtim dhe si rrezik. Autori nuk e fsheh ambiguitetin e saj; përkundrazi, e vendos në qendër të konfliktit poetik. Në shumë poezi, dashuria është pikënisje për reflektim më të gjerë mbi identitetin, kufijtë personalë dhe humbjen. Këtu, ndjenja nuk është kurrë e pastër nga mendimi, as mendimi i shkëputur nga ndjenja.

Një dimension tjetër i rëndësishëm i kësaj përmbledhjeje është raporti me kohën shoqërore dhe morale. Poezitë shpesh marrin një ton kritik, madje ironik, ndaj hipokrizisë kolektive, ndaj spektaklit të vuajtjes, ndaj mënyrës se si shoqëria prodhon narracione të rreme për të mbuluar zbrazëtinë. Figura si balena e ngecur, turma, kamera, ligjet e shpallura pas tragjedisë, nuk janë thjesht imazhe poetike; ato janë metafora të një bote që shpesh reagon vonë, ose gabim, ose vetëm për sy e faqe. Kësi soji, Jozhe Brençiç del të jetë një poet i mendimit të matur dhe me qasje krejtësisht poetike.

Megjithatë, ky libër nuk është nihilist. Edhe kur vargjet janë të errëta, edhe kur zhytja në vetëanalizë është e thellë, mbetet gjithmonë një fije rezistence. Vetë titulli sugjeron se ende ekziston mundësia e reflektimit, e ndryshimit, e ndërgjegjësimit. “Ka ende kohë” nuk është premtim naiv, por një thirrje e matur për të mos e shpërdoruar çastin, për të mos e humbur plotësisht ndjeshmërinë. Në aspektin formal, poezitë janë të lira nga skemat tradicionale metrike, por të disiplinuara në ritmin e brendshëm. Kjo liri formale i lejon autorit të ndërtojë vargje që ndjekin logjikën e mendimit dhe të frymëmarrjes emocionale. Lexuesi ndjen se poezia nuk është shkruar për t’u recituar me patos të zbrazët, por për t’u lexuar me ndalesa, me kthime prapa, me heshtje ndërmjet rreshtave. Ky libër kërkon një lexues aktiv. Nuk mjafton të ndiqet rrjedha e fjalëve, por duhet të hyhet në dialog me to. Shumë kuptime nuk janë të shprehura drejtpërdrejt, por sugjerohen, lihen pezull, kërkojnë interpretim personal. Pikërisht në këtë hapësirë të hapur midis vargut dhe lexuesit ndodh akti i vërtetë poetik. Në fund, kjo përmbledhje mund të lexohet si një ditar ekzistencial, por jo në kuptimin intim të mbyllur. Është një ditar që hapet ndaj tjetrit, që ndan brishtësinë pa kërkuar mëshirë, që pranon dështimin pa e shndërruar në justifikim. Autori nuk pretendon se ka përgjigje përfundimtare. Ai ofron pyetje të ndershme, të artikuluara me ndjeshmëri dhe inteligjencë poetike.