PROMEMORIE PËR AZEM SHKRELIN NË 88-VJETORIN E LINDJES SË TIJ – Nga Jeton Kelmendi

PROMEMORIE PËR AZEM SHKRELIN NË 88-VJETORIN E LINDJES SË TIJ

           Nga Jeton Kelmendi

Në historinë e kulturës shqiptare, emri i Azem Shkrelit qëndron si një gur themeli mbi të cilin u ndërtuan vizione, institucione dhe vlera që i dhanë frymë moderne letërsisë dhe mendimit tonë kombëtar. Në 88-vjetorin e lindjes së tij, përkujtojmë jo vetëm poetin e madh, por edhe njeriun e kulturës, fjalëmaturin dhe mendimtarin që e kuptoi fjalën si përgjegjësi publike. Azem Shkreli ishte zë i kohës së vet, por edhe paraprijës i kohëve që do të vinin. Poezia e tij u shkrua me një gjuhë të kthjellët, të kursyer, por me ngarkesë të thellë etike e filozofike. Ai e hoqi poezinë nga retorika e zbrazët dhe e vendosi në shërbim të njeriut, të dinjitetit dhe të së vërtetës. Në vargjet e tij, fjala nuk zbukuron për të fshehur, por ndriçon për të zbuluar. Kjo e bëri Shkrelin një autor të domosdoshëm për breza lexuesish dhe krijuesish. Kontributi i tij për kulturën shqiptare nuk u kufizua vetëm në letërsi. Azem Shkreli ishte një arkitekt i institucioneve kulturore në Kosovë, një mendje organizuese që e kuptoi se kultura ka nevojë për struktura të qëndrueshme, për mbështetje dhe vizion afatgjatë. Si drejtues dhe organizator, ai hapi hapësira për shkrimtarët e rinj, i dha zë krijimtarisë shqipe dhe e mbrojti identitetin kulturor në kohë të vështira, kur fjala shqipe ishte edhe akt rezistence.

Në një realitet politik e shoqëror të mbushur me trysni, Azem Shkreli e mbajti kulturën si një formë të lartë të dinjitetit njerëzor. Ai besonte se dija dhe arti janë forca që nuk mund të mbyten, se një popull jeton aq sa flet, shkruan dhe mendon në gjuhën e vet. Për këtë arsye, ai ishte jo vetëm poet, por edhe edukator shpirtëror, që ndikoi në formimin e vetëdijes kulturore shqiptare. Në poezinë e Shkrelit, njeriu është gjithmonë në qendër: me dhimbjet, dilemat, shpresat dhe përgjegjësitë e tij. Ai nuk e idealizoi jetën, por as nuk ra në pesimizëm. Vepra e tij është një ekuilibër i rrallë mes revoltës dhe urtësisë, mes guximit për të thënë të vërtetën dhe maturisë për ta thënë me dinjitet. Kjo e bën poezinë e tij aktuale edhe sot, në një kohë kur fjala shpesh humb peshën e saj.

Po të ishte sot mes nesh, Azem Shkreli do të ishte një zë kritik, por i drejtë. Ai do të fliste kundër banalizimit të kulturës, kundër shndërrimit të artit në mall të përkohshëm dhe të dijes në dekor. Do të kërkonte seriozitet në arsim, përgjegjësi në media dhe integritet në krijimtari. Me siguri do të ishte pranë të rinjve, duke i nxitur të lexojnë, të mendojnë dhe të mos pranojnë lehtë kompromiset me mediokritetin. Shkreli i sotëm do të na kujtonte se kultura nuk është zhurmë, por thellësi; se fjala e shkruar ka peshë vetëm kur buron nga ndërgjegjja. Ai do të kërkonte që institucionet kulturore të mos jenë thjesht emra, por misione aktive; që libri të mos jetë dekor, por udhërrëfyes dhe që poeti të mos jetë spektator, por pjesëmarrës i përgjegjshëm në jetën shoqërore.

Në këtë 88-vjetor, Azem Shkreli na fton ta rilexojmë jo vetëm veprën e tij, por edhe vetveten. Na fton të pyesim se çfarë bëjmë me fjalën, me dijen dhe me lirinë që na është besuar. Kujtimi i tij nuk është vetëm nderim për të shkuarën, por detyrim për të ardhmen. Sepse Azem Shkreli mbetet një ndërgjegje e gjallë e kulturës shqiptare dhe një zë që vazhdon të na thërrasë drejt thellësisë, dinjitetit dhe përgjegjësisë.

Prishtinë me 10 shkurt 2026