Poezi për Naim Frashëri nga Athanase Vantchev de Thracy, përktheu Jeton Kelmendi

Foto: Jeton Kelmendi, Athanase Vantchev de Thracy dhe Shaip Emërllahu, Tetovë 2015

Athanase Vantchev de Thracy, Francë

Athanase Vantchev de Thracy (1940-2021) Athanase Vantchev de Thracy është pa dyshim njëri nga poetët më të mëdhenj bashkëkohorë francezë. I lindur më 3 janar 1940, në Haskovo të Bullgarisë, ky poliglot me kulturë të jashtëzakonshme, studioi për shtatëmbëdhjetë vjet me radhë në disa nga universitetet më të njohura të Evropës, ku fitoi njohuri të thella për letërsinë, kryesisht për poezinë botërore.
Athanase Vantchev de Thracy është autor i dhjetëra vëllimesh me poezi (të shkruara në varg klasik dhe të lirë), ku ai shkruan të gjitha llojet e lirikës: odën, sonetin, poezinë idilike-pastorale, baladën, elegjinë, rondon, satirën, himnin, epigramin, epitafin etj. Ai ka publikuar gjithashtu një numër monografish si dhe punimin e doktoraturës, Simbolika e dritës në poezinë e Paul Verlaine-it. Në bullgarisht, ai shkruan një studim për shkrimtarin epikurian Petronie, të mbiquajtur Petronius Arbiter Elegantiaru, i preferuari i perandorit Neron, autor i romanit klasik Satirikoni, si dhe një studim në gjuhën ruse me titullin Poetika dhe metafizika në veprën e Dostojevskit. Duke qenë një njohës shumë i mirë i antikitetit, Athanase Vantchev de Thracy ka shkruar mjaft artikuj për poezinë greke e latine. Kurse gjatë qëndrimit të tij prej dy vjetësh në Tunizi, ai boton njëra pas tjetrës tri vepra kushtuar dy qytezave punike tuniziane: Monastir-Ruspina – ana e tejdukshme, El-Djem-Thysdrus – e fejuara e kaltërsisë dhe Mozaikët e qytetit të Thysdrus-it.

Ai studion për shumë vite me radhë islamin dhe vendet e Lindjes si Sirinë, Turqinë, Libanin, Arabinë Saudite, Jordaninë, Irakun, Egjiptin, Marokun, Tunizinë, Mauritaninë dhe Taxhikistanin, ku kalon edhe një pjesë të jetës së tij. Në këtë periudhë, ai përshtat në gjuhën frënge veprën historike të Mustafa Tlass-it, Zenobie, mbretëresha e Palmyre-s.

Ai qëndroi gjithashtu dy vjet në Rusi (1993-1994) për të studiuar poezinë ruse. Përkthyes i një plejade të tërë poetësh, Athanase Vantchev de Thracy është nderuar me shumë çmime letrare kombëtare e ndërkombëtare, midis të cilëve me Çmimin e Madh Ndërkombëtar të Poezisë Solenzara. Ai është laureat i Akademisë Franceze, anëtar i Akademisë Evropiane të Shkencave, Arteve dhe të Letërsisë, Docteur Honoris Causa i Universitetit të Veliko Tarnovo-s, në Bullgari; laureat i Ministrisë së Punëve të Jashtme të Francës, anëtar i PEN Club-it francez, i Shoqatës së Shkrimtarëve Francezë si dhe i Shtëpisë së Shkrimtarëve dhe të Letërsisë në Francë. Poezitë e tij janë përkthyer në shumë gjuhë të huaja. Deri më tani ka botuar 47 libra me poezi, ka përkthyer 52 libra në gjuhen frënge, ndërsa poezitë e tij janë përkthyer në dhjetëra gjuhë të huaja.

Disa nga vepra poetike:

– Flakërime (1970).
– Hije e marrëzi (1971).
– Polyhymnia (1981)
– Libri i transparencave (1981)
– Orë e Stinë (1981)
– Ti, Virgjëreshë e zjarrit (1985), ribotuar më 2001 dhe 2002
– Oazë, fytyrë drite (1986)
– Strofa pentakorde (1986)
– Animula vagula, blandula (1986)
– Sonetet e Damaskut (1987)
– Elozh dritës (1987)
– Libër për oktavat (1987)
– Leptis-Minor (sonete romane)
– Përmbi Fjalët (1988)
– Anamnezë (1991), ribotim i zgjeruar(2006)
– Vetmia e Tridhjetë (1992)
– Trallisje, pasuar nga Shkëlqimet (1992)
– Këngë homofonike (1997)
– Zëra të bukur antikë (2000)
– Befas, një drithërimë engjëllore (2000)
– Momente përjetësie (2001)
– Anale dhe përshpirtje (2002
– Epopteia ( Soditje sublime) 2003.
– Elegji (2003)
– Ora e Nëntë (2004)
– Mëshirë, o Zot! (2005)
– Kështu bëhen njerëzit (2006)
– Dhe deti kthehej në këngë (2007)
– Vizione zemre (2008)
– Edhe një herë për poezinë hyjnore (2009)

NAIM FRASHËRI

“Frymojnë …
Librat dhe fjalët vijnë pandarë,
e nganjëherë, pandarë lind bashkimi”.

                                    Djalâl ad-Dîn Muḥammad Rûmî

Freski Shqipërie
Këtu vjeshtë e varrosur
Sipas frutave të bollshme të verës!

Era mbart plagët e vendit
Përtej livadhet gjelbëruara
Dhe hëna e bën folenë e saj
Në flokët
E vajzave Shqiptare!

Naim, vëllai im, miku im,
Fjalët e tua, si me gaz
Pikojnë
Gënjeshtra në buzët e mia
Kush ëndërron lirinë dhe dashurinë!

Stuhitë jetojnë
Armëve tuaj delikate
Dhe tunden shkëmbinjtë e urrejtjes
Në gojët tona!

Të bardh Shqipëria dhe ti,
Dy shkëlqime në një shpirt,
Dy marramendje në një zemër!

Aromatike mendimet tua
Pinë në të gjitha detet ujë të ngrohtë
Bukurinë e krye-natyrave
Dhe heshtjet sekrete
Thellësisht padepërtueshëm të Perëndisë!

Mrekullia e perimetrit Ô
Gjëra Pafund
Pëllumb që lënë gjurmë krahët e tij
Alfabeti i ëmbël i dashurisë!

Shok i netëve të mia të shpejta,
Zëri juaj shëron dhimbjen,
Zemrat që bërtasin
Ata që kanë shkuar larg
Puthjeve tona!

Kam lexuar librin tënd, këto linja kaltëroshe
Dua të paraqesë fytyrën time kundër
linjave me ngjyra të ndezura
Shkruar më parë nga dora jote e aplikuar
Sipas diktimit që flakëron
Engjëlli i dijes hyjnore!

Shqipëria, je e trishtë
Shih derdhjen mbi sinqeritetin tënd tunikë
Këngëtari i jashtëzakonshëm i tokave ilire?

Buzëqesh, vëllai im në fushën e Bukurisë
Mos kini frikë, Frashëri, shoqëruesi im
Në dritën e besimit,
Ne vdesim në jetë,
Por jeta është ende gjallë
Dhe dashuria e vazhdueshme e popullit tënd
Kopertina shkëlqen kujtesën tuaj
Dhe siguron thesarin e pafund
Të poezive tua!

Paris, 30 shtator 2013

Përktheu nga frëngjishtja: Jeton Kelmendi